Nöbetçi Eczaneler
Bloomberg tarafından yapılan son analizler, Orta Doğu’da tırmanan gerilimin küresel ekonomiyi 1970’lerdeki gibi büyük bir krize sürükleme riskini mercek altına alıyor. Yaklaşık yarım yüzyıl önce bölgedeki kargaşa küresel ekonomiye diz çöktürmüştü. Bugün jeopolitik tablo çok daha parçalı ve karmaşık olsa da, enerji piyasaları ve merkez bankaları bölgedeki her sarsıntıyı dikkatle izliyor. 1970’ler benzeri bir enerji krizinin şu an için kapıda olmadığı düşünülse de, olası bir kırılmanın enflasyon, büyüme ve para politikaları üzerindeki etkilerinin son derece derin olabileceği uyarısı yapılıyor.
Orta Doğu’nun Üç Temel Sütunu: Enerji, Sermaye ve Ticaret
Orta Doğu’da yaşananlar sadece bölgeyle sınırlı kalmıyor; petrol fiyatlarından ticaret rotalarına, sermaye akışlarından mülteci hareketlerine kadar küresel sonuçlar doğuruyor. Bölge dünya ekonomisine üç ana damardan hayat veriyor: Enerji, sermaye ve ticaret yolları. Yenilenebilir enerjinin yükselişine ve ABD’nin kaya petrolü devrimine rağmen, Orta Doğu hala küresel enerjinin bel kemiği. Küresel petrol arzının üçte birini, doğalgazın beşte birini ve toplam enerji ihtiyacının %15’ini bu coğrafya karşılıyor.
Sermaye gücü açısından bakıldığında, dünyanın en büyük 10 egemen varlık fonundan dördü (Katar, Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt) bu bölgede bulunuyor. Bu fonların yatırımları, Amerikan teknoloji devlerinden İngiliz futbol kulüplerine, Mısır gayrimenkullerinden Türk bankalarındaki mevduatlara kadar uzanan devasa bir ağ oluşturuyor. Ayrıca Hürmüz Boğazı ve Süveyş Kanalı gibi kritik geçiş noktaları, küresel ticaretin kesintisiz akışı için vazgeçilmez bir öneme sahip.
Bölgesel Güç Blokları ve Sıcak Çatışma Noktaları
Analizde Orta Doğu’daki güç dengeleri dört ana blok üzerinden tanımlanıyor: İran ve “Direniş Ekseni”, İsrail-BAE ortaklığı, Suudi Arabistan ve Türkiye-Katar ittifakı. Bu bloklar; Gazze, Levant (Lübnan-Suriye hattı), Kızıldeniz ve doğrudan İran-İsrail hattı olmak üzere dört ana sıcak noktada karşı karşıya geliyor.
7 Ekim 2023 sonrası İsrail’in Hamas ve Hizbullah’ı zayıflatma operasyonları ve İran’ın askeri kapasitesine yönelik saldırılar dengeleri değiştirse de, İran’ın nükleer programı hala masadaki en büyük bilinmezlik olarak duruyor. Tahmin piyasaları, 2026’nın ilk yarısında bölgede doğrudan bir saldırı olasılığını %40 gibi yüksek bir oranda fiyatlıyor.
Küresel Ekonomiyi Sarsacak Üç Petrol Senaryosu
Bloomberg’in analizine göre, bölgedeki gerilimin petrol fiyatları üzerindeki etkisi üç ana senaryo altında şekilleniyor:
Senaryo 1: Petrol Fiyatlarına Etki Yok (Orta Olasılık): Bu senaryoda jeopolitik şokların petrol sahalarından uzak bölgelerde kalması bekleniyor. Gazze savaşı bunun en somut örneği oldu; insani yıkım büyük olsa da küresel petrol piyasalarında anlamlı bir dalgalanma yaratmadı. Kızıldeniz’deki Husi saldırıları veya petrol üretmeyen ülkelerdeki iç istikrarsızlıklar bu kategoriye giriyor.
Senaryo 2: Geçici Petrol Sıçramaları (En Yüksek Olasılık): İran ile İsrail arasında çıkabilecek olası bir savaşın, enerji tesisleri doğrudan hedef alınmadığı sürece fiyatları sert ama kısa süreli yükseltmesi bekleniyor. 2019’daki Suudi petrol tesislerine yönelik saldırıda olduğu gibi, arzın geçici olarak kesilmesi fiyatları %15 artırsa da üretimin hızla devreye girmesiyle bu etki kalıcı olmamıştı.
Senaryo 3: Büyük ve Kalıcı Şok (Düşük Olasılık, Yüksek Yıkım): En korkulan senaryo, enerji altyapısının doğrudan hedef alınması. İsrail’in İran petrol tesislerini vurması veya İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması küresel arzın beşte birini devre dışı bırakabilir. Bu durumda petrol fiyatlarının varil başına 108 dolara kadar çıkabileceği hesaplanıyor.
108 Dolarlık Petrolün Dünya Ekonomisine Bedeli
Petrol fiyatlarının 108 dolara fırlaması, dünya ekonomisinde asimetrik bir deprem yaratacaktır. ABD, artık bir petrol ihracatçısı olduğu için bu duruma daha dayanıklı olsa da enflasyonun %4 seviyelerine çıkması bekleniyor. Ancak dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olan Çin için durum daha vahim; bu senaryoda Çin ekonomisinin büyümesi yarım puan gerilerken enflasyon tırmanışa geçecek.
Euro Bölgesi’nde de benzer bir tablo hakim; enflasyonun %3’ün üzerine çıkması ve 2026 büyümesinin sekteye uğraması bekleniyor. Bölgedeki enerji devleri (Saudi Aramco, ADNOC, QatarEnergy) ise üretim kesintiye uğramadığı sürece bu fiyat artışlarından on milyarlarca dolar ek gelir elde edebilir. Ancak üretim veya ihracat yolları kapanırsa, yüksek fiyatların pratikte bir karşılığı kalmayacak. Şimdilik temel beklenti, Orta Doğu’da yüksek tansiyonun sürmesi ancak enerji piyasalarının bu gerilimden görece yalıtılmış kalmaya devam etmesi yönünde.